Antwerpse pantserkoepel in Wenen

[Obusje]

Een aantal jaren geleden had ik al eens over deze koepel gelezen. Maar deze nog niet eerder met eigen ogen gezien. Tot voor enkele weken. In het prachtige militaire museum van de stad Wenen, het Heeresgeschichtliches Museum, (afgekort HGM) wordt in de fraaie en grote zaal die gewijd is aan de Eerste Wereldoorlog een pantserkoepel tentoongesteld die afkomstig is van het Antwerpse fort van Kessel.

Koepel_HGM-Wien.jpg

Enkele malen ‘s jaars laten mijn partner Kartetsje en ik onze kleine private Brialmontvesting voor korte tijd achter ons en trekken er op uit voor een lang weekend. Een oppas bewaakt dan tijdelijk onze waakhond Jerommeke. Zonder uitzondering voeren onze uitstapjes altijd naar locaties met een rijk historisch en krijgskundig verleden. Begin december van het net voorbije jaar 2025 was ons reisdoel Wenen. De huidige hoofdstad van de republiek Oostenrijk, maar vanuit ons perspectief veel interessanter, tot november 1918 de hoofdstad van de Oostenrijks-Hongaarse dubbel-monarchie. Een stad waar nog veel herinnert aan het vroeger zo flamboyante door de dynastie der Habsburgers met straffe hand geregeerde uitgestrekte rijk. En waar de geest, de sfeer en de pracht en praal van de Habsburgerse dynastie nog altijd overal rondwaart.

De laatste keizer, Karl I (1887-1922), werd in november 1918 verdreven, maar de vele paleizen en andere imposante bouwwerken, monumenten, parken en destijds ook al bestaande musea, hotels en cafés zijn gebleven. En hebben ook de Tweede Wereldoorlog overleefd. Een andere periode tijdens welke door vele Oostenrijkers wederom, zij het onder dwang van een landgenoot, op het verkeerde paard werd gewed.
Hang naar een glorierijk verleden is geen enkel land vreemd en zowel de familie Habsburg als de dubbelmonarchie genieten nog steeds een zekere mate van populariteit onder de Oostenrijkse bevolking. Vermogen van de familie werd na 1918 geconfisceerd, adellijke titels voor binnenlands gebruik formeel afgeschaft op bevel van de Geallieerden. Maar de meeste nazaten van de laatste keizer, zijn in latere jaren ook zonder politieke macht goed terecht gekomen. Zo ontpopte de voormalige kroonprins Otto (1912-1911) zich als tegenstander van de nazi’s en later als verdienstelijk europarlementariër. En een van Karl’s kleinzoons, aartshertog Lorenz van Habsburg-Este, zag succesvol kans het hart van prinses Astrid te veroveren en resideert anno nu, inmiddels opgeklommen tot Prins van België, samen met haar in Villa Schonenberg in Laken. Een bouwsel, beduidend kleiner dan Schloß Schönbrunn, maar toch nog redelijk goed te doen voor een echtpaar met inmiddels uitgevlogen kinderen.

Aan ons uitstapje naar de lang geleden verslagen vijand was een gedegen planning vooraf gegaan. Zo waren wij in eerste instantie voornemens om
te overnachten in het uiterst chique Hotel Sacher. In keizerlijke hoogtijdagen al de vaste verblijfplaats voor belangrijke gasten of zij die dat meenden te zijn. Maar een internetblik op de tarievenlijst van dit etablissement deed ons dat megalomane voornemen snel vergeten. Geen van ons beiden is of was werkzaam in de thuisverpleging in de Westhoek en de prijs per nacht van de allerkleinste zolderkamer lag al ver boven het voor eenvoudige stervelingen haalbare. Daarom node, maar toch tot tevredenheid, uitgeweken naar een wat meer bescheiden locatie voor tijdelijke kazernering. En voor verorbering van de in Wenen welhaast onvermijdelijke wienerschnitzel en Sachertorte. Dat alles zelfs nog op virtuele schootsafstand van door ons voor bezoek uitgekozen historische topics, zoals onder andere de paleizen Hofburg en Schönbrunn, de Habsburger crypte Kapuzinergruft en natuurlijk het eerder genoemde HGM. Het militaire museum-met-Antwerpse–pantserkoepel.
Een mooie reis door het verleden, want met name oorlog hoort eigenlijk in een museum thuis.

Ons eerste bezoek na inrichting van het bivak, goede nachtrust en ontbijt, gold het HGM. Een zonder overdrijven prachtig museum met een omvangrijke, qua presentatie goed verzorgde en gedocumenteerde collectie. En gehuisvest in een kolossaal monumentaal pand. Gespreid over meerdere zalen op meerdere verdiepingen wordt een inkijk geboden in vele eeuwen Oostenrijkse en Oostenrijks-Hongaarse krijgsgeschiedenis. Behalve vaste tentoonstellingen worden periodiek thematische wisseltentoonstellingen aangeboden. Ten tijde van ons bezoek waren een aantal
zalen wegens verbouwing tijdelijk gesloten. Maar gelukkig betroffen dat zalen met thema’s buiten onze interessesfeer. Alles van ver vóór 1815
boeit ons niet zo. Gezwaai met zwaarden en knotsen op een slagveld en bestudering daarvan, laten we aan anderen over.

Een centrale plaats in de Eerste Wereldoorlogzaal van het HGM wordt ingenomen door de Antwerpse pantserkoepel. Een antwoord op de vraag
hoe een pantserkoepel van fort Kessel in het verre Wenen in het HGM terecht is gekomen, is snel gegeven: meegesleept als oorlogsbuit.
En merkwaardiger wijze werd de koepel na 1918 nooit terug gevorderd door de Belgische overheid. Daarom staat deze nog steeds daar.

Bij de aanval in september en oktober 1914 op de Versterkte Stelling Antwerpen maakte het Duitse leger gebruik van artillerie van tal van zware kalibers. En werd daarin bijgestaan door zware artillerie van het Oostenrijks-Hongaarse leger. Skoda houwitzers kaliber 30,5 cm met bijbehorende artilleristen. En, het treurige gevolg is u bekend, de Antwerpse forten ondergingen hetzelfde lot dat kort daarvoor de forten van Luik en Namen hadden ondergaan. Ook het lot van het relatief nieuwe fort van Kessel, gebouwd in de jaren 1909-1912 en onder bevel van kapitein-commandant Piraux, was snel bezegeld.

Bij de tentoongestelde koepel handelt het zich overigens niet om een volledige pantserkoepel. Maar alleen om de gepantserde afdekplaat van een koepelopstelling voor een 57mm kanon voor de nabijverdediging. Het grootste en meest zware onderdeel van de koepelconstructie. Gemaakt bij Cockerill. Met in de pantserplaat een indrukwekkende doorboring ten gevolge van artillerievuur. Dichter bij huis is nog een nagenoeg intact exemplaar van een dergelijke koepel te bewonderen op het fort van Loncin. De enige daar nog aanwezige koepel die de explosie van 15 augustus 1914 zonder noemenswaardige schade heeft doorstaan.

Koepel 57mm_PFA_PFL_PFN.jpg

Tot sluitingstijd hebben wij die dag in de zalen en gangen van het HMG rondgedwaald. En een veelheid aan info in ons opgenomen. Ook de zaal met aandacht voor de aanslag op 28 juni 1914 op troonopvolger Frans-Ferdinand en zijn echtgenote, de lont die het kruitvat Europa in Wereldoorlog I deed ontsteken, had onze grote belangstelling. En ‘s avonds na een wienerschnitzel en gesterkt door wijn, ons in de binnenstad voorzichtig gewaagd aan een Weense wals. Was ver in de vorige eeuw tijdens onze verlovingstijd dat wij voor het laatst die wals gedanst hadden. Nadat ik destijds mijn lief had ingepalmd waren dat soort fratsen niet meer nodig om haar aandacht te behouden. Beide benen op de grond is bovendien veiliger en beduidend minder vermoeiend.

De resterende dagen van onze Weense expeditie hebben wij de rest van onze ‘to do’ lijst van ons vreedzame aanvalsplan op Wenen afgewikkeld. Zonder directe links met Antwerpse pantserkoepels, maar evenzeer interessant. En na vier mooie dagen een tactische frontverkorting uitgevoerd richting ons Jerommeke.
Weer behouden thuis aangekomen, bereikte mij van hogerhand het dienstbevel om, alvorens een tweetal cognacglazen te vullen, haar bagage naar het eerste verdiep te slepen. ‘Keizerin Sissi had een grote groep bedienden. Ik maar één’, zo lichtte mijn partner haar aanwijzing toe. Het in de wind slaan van impopulaire dienstbevelen is ook in volle vredestijd een risicovolle affaire. Dus maar gevolg gegeven aan haar verzoek. Wel nog even zachtjes maar hoorbaar opgemerkt ‘Je weet toch nog wel hoe het uiteindelijk met die Sissi afgelopen is?